Atka-makreel (Stille Oseaan-makreel, Noord-makreel, Okhotsk-se makreel, Atka- en Okhotsk-se makreel)

Pleurogrammus monopterygius, bekend as die Atka-makreel, is 'n middelgrote, marinie vis wat tot die familie Stromateidae behoort. Hierdie soort word ook dikwels genoem as Stille Oseaan-makreel, Noord-makreel, Okhotsk-se makreel of Atka- en Okhotsk-se makreel, afhangende van die geografiese konteks waar dit gevind word. Die vis is voornamlik in die noordoostelike deel van die Stille Oseaan en die suidooste van die Noord-Atlantiese Oseaan aangetref. Dit het 'n kruisvormige vinnigheid in sy vlerke en 'n spierwit, langwerpig liggaam met 'n skerp, puntige snuit. Die Atka-makreel is nie 'n groot fisie, maar word gewaardeer vir sy smaakvolle vleis en belangrike rol in die maritieme ekosisteem. Hoewel dit nie so algemeen bekend is as ander makreelsoorte nie, is dit 'n belangrike komponent van die visbestande in koue, diep watergebiede van Noord-Asië en Noord-Amerika.

Die wetenskaplike naam Pleurogrammus monopterygius is afgelei uit Griekse woorde wat die fysieke kenmerke van die vis beskryf. "Pleuro-" beteken "sy", "grammus" verwys na 'n sterk, kransvormige vorm, en "monopterygius" is 'n samensmelting van "mono-", wat "een" beteken, en "pterygium", wat "vlerk" of "vlieër" is. Samelings gee dit "een-vlerk-kransvis", wat verwys na die unieke vorm van die voorste vlerk van die vis – 'n lang, rektangulêre vlerk wat net op een kant van die liggaam ontwikkel is. Hierdie vlerk is nie 'n vleugel in die tradisionele sin nie, maar 'n gespesialiseerde struktuur wat waarskynlik funksioneel is in stabiliteit en beweging in die water. Die soort is eerste beskryf deur die Duitse zoöloog Johann Friedrich Blumenbach in 1814, onder die naam Scomber monopterygius. Later is dit herklasifiseer in die genus Pleurogrammus, wat die groep van visse met hierdie karakteristieke vlerkstruktuur omvat. Die Afrikaanse benaming "Atka-makreel" is afgelei van die Atka-eiland in die Aleu-tjie-eilande, waar die vis vroeg tydens eksplorasie aangevind is. Die alternatiewe name soos "Stille Oseaan-makreel" en "Okhotsk-se makreel" verwys na die hoofgebrede gebiede waar die soort voorkom: die Stille Oseaan (spesifiek die Noord- en Oos-Stille Oseaan) en die Okhotsksee. Die gebruik van "Noord-makreel" is meer informeel en dui op die koue, noordelike habitatte waar die vis lewe.

Die Atka-makreel het 'n lang, slank en gemiddeld geboude liggaam wat tot ongeveer 60 cm in lengte kan bereik, alhoewel die meeste individue tussen 30 en 45 cm lank is. Die liggaam is silwerblou met 'n donkerblou of grauwe rug en 'n wit of bleek blou buik, wat 'n effektiewe kamouflasje bied in die waterkolom. Die kop is puntig met 'n lang, skerp snuit wat die vis help om in die water te swem en te jage. Een van die mees opvallende kenmerke is die voorste vlerk – 'n lang, rektangulêre vlerk wat slegs aan die linker kant van die liggaam voorkom. Hierdie vlerk is verleng en lyk soos 'n klein vlieër of vlerk, wat die vis se naam veroorsaak het. Die vlerk is nie 'n fyntjies vlekkie nie, maar 'n volwaardige skeletstruktuur wat deur 'n spiermassa beheer word. Die vlerk word by die vroegste lewensfase ontwikkel en speel 'n rol in stabiliteit en manewrering, veral in die diep waters waar die vis vaak beweeg. Die staartvlerk is halfmaanvormig en goed ontwikkel, wat die vis toelaat om vinnig te versnel wanneer dit jag of vlug. Die mond is groot en open, met tande wat in twee rye langs die kaak voorkom; hierdie tande is klein, agteraf gerigte en geskik vir die vang van klein visse en invertebrata. Die oë is relatief groot en sit hoog op die kop, wat die vis toelaat om goed te sien in die duister, diepe water. Die huid is glad en blinkend, met min skubbe, wat die vis help om waterweerstand te verminder. Die kleurkanale op die rug en sye kan verander weens lig- en drukveranderinge, wat ook 'n natuurlike kamouflasietegniek is. Die vlerke is sterk en rigied, met 'n sterk dorsale vlerk wat vanaf die nek tot by die middel van die rug loop, en 'n analiese vlerk wat vergelykbaar is in grootte en vorm.

Pleurogrammus monopterygius is uitsluitend in die noordoostelike deel van die Stille Oseaan en die suidooste van die Noord-Atlantiese Oseaan versprei. Die hoofverspreiding strek van die kus van Suid-Korea en Japan in die Ooste tot die kus van Alaska in die Weste, en van die Noordpool-omwenteling tot die kus van Californië in die Suid. In die Atlantiese Oseaan vind die vis voorkoms langs die kus van Noord-Rusland, die Barentssee, en die Kaspiese See, hoewel die populasie daar minder uitgespreid is. Die soort is veral algemeen in die regione rondom die Aleutiese Eilande, die Kamtsjatka-kus, en die eilande van die Okhotsksee. Die verspreiding word bepaal deur koue waterstrome, veral die Okhotsksee-stroom en die Kaliforniese stroom, wat die vis in die koue, diep waters van die Noord-Pacifiek hou. Die soort is nie in die tropiese of subtropiese dele van die Stille Oseaan aangetref nie, omdat dit warm water nie kan verduur nie. Die verspreiding word ook beïnvloed deur die jaarlikse migrasiepatrone, waar die vis in die winter in die dieper, kouer water van die oseaan beweeg en in die somer nader aan die oppervlakte of kuslinies kan verskyn. In die suide van sy verspreiding, soos langs die kus van Californië, is die soort minder algemeen en meestal in die dieper waters gevind. Die verspreiding is dus beperk tot koue, temperate tot subarctiese water, met 'n optimaal temperatuurbereik van 2 tot 8°C.

Die Atka-makreel leef hoofsaaklik in die diep, koue waters van die Stille Oseaan en die Okhotsksee, waar die temperatuur laag is en die druk hoog. Dit is 'n benthopelagiese soort wat in waters tussen 100 en 600 meter diepte voorkom, alhoewel dit dikwels in die 200 tot 400 meter bereik geleef word. Die vis verkies steil, rotsagtige bodems of kustebodems met 'n gestruktureerde grond, wat ruimte bied vir skuilplekke en jag. In die Aleutiese Eilande en Kamtsjatka word die vis dikwels gevind in die gangewye van rotse, kabelbreekpunte en onderwater klipgroepies, wat die vis beskerm teen predators en verskaff 'n goeie posisie vir die vang van prooi. Die soort is ook aangetref in die diep grotte en kloofte van die oseaanbodem, waar die waterbeweging min is en die vis rustig kan beweeg. Die habitat is gekenmerk deur lae ligintensiteit, stabiele temperature en 'n hoge suurstofinhoud, wat nodig is vir die hoë metabolisme van die vis. Die Atka-makreel is nie 'n oppervlak- of kusvis nie; dit beweeg meestal in die mid-water kolom of langs die bodem, afhanklik van die jagstrategie. Die soort is ook in die diep waters van die Beringsee en die Oostsee aangetref, alhoewel die populasie daar minder groot is. Die habitat is gevoelig vir klimaatverandering, veral die opwarming van die oseaan, wat die koue waterstroome kan verander en die verspreiding van die vis beïnvloed. Verder is die habitat bedreig deur die verdwyning van rotsstrukture as gevolg van menslike aktiwiteite soos sondergrondse olie- en gasontginning.

Die bevolking van Pleurogrammus monopterygius word as stabiel beskou, hoewel geen akkurate globale tellings bestaan nie. Volgens die Internasionale Unie vir Behoud van Natuur (IUCN) is die soort ingedeel as "Nie bedreig nie" (Least Concern), aangesien daar geen sterke bewyse is vir 'n aansienlike bevolkingsdaling in die afgelope tyd. Die populasie is verspreid oor 'n groot geografiese area, wat die risiko van uitsterving verlaag. In die Aleutiese Eilande en Kamtsjatka is die vis nog redelik algemeen, en in die Okhotsksee word dit regelmatig in visvangerije aangevind. In die Noord-Amerikaanse deel van die Stille Oseaan, soos langs die kus van Alaska, is die soort ook nie bedreig nie, maar die bevolking word deur die visserij gevolg. Die populasiestatus varieer per gebied; in sommige areas, soos die Beringsee, is daar bewyse dat die bevolking stabiel is, terwyl in ander gebiede, soos die suidelike deel van die Stille Oseaan, die soort minder algemeen is. Die bevolking word beïnvloed deur klimaatverandering, veral die opwarming van die oseaan, wat die koue waters kan verdring en die habitat beperk. Daar is ook kommer oor die invloed van die industriële visserij, veral in die diepwatersysteem, wat die vis kan verdroog. Denk daaraan dat die soort nie 'n primêre visserijdoel is nie, maar dikwels as 'n byproduk aangevind word in trawls. Geen internasionale of nasionale wetgewing is spesifiek gerig op die beskerming van die Atka-makreel nie, maar dit word deur die visserijregulerings in Rusland, Japan en die VSA gevolg.

Die voortplanting van Pleurogrammus monopterygius is nog nie volledig begrip nie, maar basiese inligting dui op 'n seksuele voortplanting met interne bevrugting. Die vis is ovovivipar, wat beteken dat die eiers binne die vroulike liggaam bevrug word en daar groei tot jong visse voordat hulle gebore word. Die vrugbare periode is gewoonlik in die lente of vroeë somer, wanneer die watertemperatuur begin styg. Die vroulike vis dra die jonge vir 'n periode van ongeveer 3 tot 4 maande, afhanklik van die waterstemperatuur. Na die geboorte word die jong visse ongeveer 5 tot 7 cm lang en is alreeds volwasse in struktuur en gedrag. Hulle begin onmiddellik te jag en beweeg in die diep waters, waar hulle verskuif na die koue, diep bodems. Die lewensverwagting van die Atka-makreel word geskat op 10 tot 15 jaar, alhoewel daar geen langtermynstudies daarvoor bestaan nie. Die vroegste geslagsgrens is ongeveer 3 jaar, wanneer die vis groot genoeg is om te voortplant. Die jong visse groei vinnig in die eerste paar jaar, met 'n groeitempo van ongeveer 10 cm per jaar in die eerste 3 jaar. Die voortplanting is nie saamgestel met 'n sekere migrasiepatroon nie, maar die vroulike vis beweeg dikwels na die dieper waters vir die geboorte. Die jong visse word nie geprotegeer nie, en die dood van jonge is hoogs, met slegs 'n klein aantal wat tot volwassenheid bereik. Die reproduktiewe strategie is dus 'n hoge produktiwiteit met 'n lae overlewingskoers, wat 'n aanpasbaarheid tot die harde omgewing toon.

Die Atka-makreel is 'n carnivoore vis wat voornamlik voedingsinsette en klein visse jaag. Sy voeding bestaan uit krill, kreeftjies, klein kreeftsoorte soos euphausiiden, amfibieë, klein walvisse (soos die jong van die klein walvisse), en ander klein visse soos herring, sardines en klein plakkers. Die vis gebruik sy skerp snuit en groot mond om klein prooi te vang, en beweeg vinnig in die water om te jag. In die diep waters waar die vis lewe, is die voeding afhanklik van die biologiese produktiwiteit van die oseaanbodem. Die Atka-makreel is 'n aktiewe jagter wat in die nagtige ure aktief is, wanneer die prooi meer beweeg. Die vis gebruik ook sy gevoelige visuele en sensoriese sisteem om prooi te lokaliseer in die donker waters. Die voeding is nie saamgestel met 'n sekere migrasie nie, maar hang af van die lokasie en die seisoen. In die winter, wanneer die prooi minder is, kan die vis in 'n rustiger toestand lewe en minder eet. Die voedingsgewoontes word ook beïnvloed deur die grootte van die vis; jonger visse eet meer invertebrate, terwyl volwassenes meer visse jaag. Die vis is nie 'n predator wat die hele ketting beheer nie, maar speel 'n belangrike rol in die voedselketting as 'n medium-level predator wat die bevolking van klein visse en invertebrate beheer.

Die Atka-makreel lewe in die diep, koue waters van die Stille Oseaan en is 'n solitarie vis wat meestal alleen of in klein groepe van 2 tot 5 individue voorkom. Die vis is aktief in die nag en rus tydens die dag, wat 'n typiese patroon is vir visse in die diep waters. Die gedrag is geïnspireer deur die behoefte om te jag, te vlug en te verskuif na beter habitats. Die vis beweeg vinnig deur die water, gebruik sy lang vlerk vir stabiliteit en manewrering, en kan plotselinge draai uitvoer wanneer dit bedreig word. Die vlerk word ook gebruik om die vis te stuur in die water, veral in die diep, stromende waters. Die vis is nie 'n migrerende soort in die klassieke sin nie, maar verplaat sy posisie afhanklik van die seisoen en die voedselbeskikbaarheid. In die winter beweeg dit na die dieper, kouer waters, en in die somer na die oppervlakte of die kuslyn. Die vis is nie 'n sosiale soort nie, en daar is geen bewyse van groepsjag of samewerkingsgedrag nie. Die gedrag is eerder selfsugtig, met elke vis wat 'n eie jagterritorie besit. Die vis is ook gevoelig vir geluid en beweging, en kan vinnig verdwyn wanneer dit gevaar ervaar. Die leefwyse is dus een van isolasie, aktiwiteit in die nag, en beweging in die diep waters, wat die vis beskerm teen predators en toelaat om effektief te jag.

Die Atka-makreel is nie 'n hoofkommersiële vis nie, maar word dikwels as 'n byprodukt in die diepwatersvisserij aangevind, veral in trawls wat gebruik word vir ander soorte vis, soos cod, haddock en grenadiers. In Rusland, Japan en die Verenigde State word die vis soms opgeneem in die visserijvloot, veral in die oseaanbodemtrawls van die Aleutiese Eilande en Kamtsjatka. Die vleis is smaakvol en vet, en word dikwels gebruik vir visbou, vispastei of droë vis. In sommige gemeenskappe in Noord-Rusland en Alaska word die vis ook as 'n bron van voeding gebruik, veral in winterwolke. Die vis is nie 'n groot doelwit vir ontspanningshengel nie, maar word soms aangevind deur sportvisser in die diep waters van die Stille Oseaan. Die hengel is moeilik, aangesien die vis in die diep waters lewe en geen standaardhengeltechniek gebruik word nie. Die meeste keer word die vis gevang met 'n diepgangskabel of 'n gewone hengel met 'n swaar sinker, wat tot 600 meter diepte kan gaan. Die vis is nie 'n groot vis nie, en die vangst is meestal vir persoonlike gebruik. Die visserij is nie groot genoeg om 'n aansienlike ekonomiese impak te hê nie, maar dit is 'n belangrike element van die lokale visbestande in die oseaanbodem.

Die handel in Atka-makreel is beperk, maar die vis het 'n beperkte waarde in die vissektor. In Rusland en Japan word die vis verkoop as 'n goedkope vismeting, veral in die diepwatersvisserij. Die vleis word gebruik vir vispastei, visbou, en droë vis, en word dikwels verpak in blikke of koelvrag. In die Verenigde State word die vis nie direk verhandel nie, maar word dit soms in die visbedryf gebruik as 'n byprodukt. Die wetenskaplike waarde van die Atka-makreel is aansienlik, aangesien die soort 'n unieke anatomiese kenmerk het – die eenzijdige vlerk – wat belangrik is vir die studie van evolusie en adaptasie in visse. Die soort word ook gebruik in studies oor koue wateradaptasie, die invloed van klimaatverandering op die oseaanbodem, en die dinamika van die diepwatersysteme. Wetenskaplikes in Rusland, Japan en die VSA het die vis bestudeer in verband met die biodiversiteit van die Aleutiese Eilande en die Okhotsksee. Die soort is ook belangrik vir die begrip van die voedselketting in die diep waters, en word gebruik as 'n modelorganisme in marine biologie. Die genetiese studie van die soort is nog in 'n vroeg stadium, maar bied potensiaal vir die begrip van die evolusie van die familie Stromateidae.

Die Atka-makreel speel 'n belangrike rol in die ekologiese balans van die diep waters van die Stille Oseaan en die Okhotsksee. As 'n medium-level predator, hou die vis die bevolking van klein visse en invertebrate in toom, wat voorkom dat hierdie soorte oorgroepeer word. Dit is ook 'n voedselbron vir groter predators soos walvisse, groot visse en seehonde. Die vis dra by tot die oseaanbodem se biologiese produktiwiteit deur die beweging van voedingsstoffe van die oppervlakte na die diepte. Die soort is ook belangrik vir die siklus van organiese materiaal in die oseaan, aangesien dit die doodswaterprooi verswelg en die voedingsstoffe terugbring na die bodem. Die bewaring van die Atka-makreel is nie spesifiek gefokus nie, maar die soort word deur die algemene visserijregulerings beskerm. In Rusland en Japan is daar beperkings op die diepwatersvisserij, wat ook die soort beskerm. In die Verenigde State is die soort deel van die oseaanbodembewaring, maar geen spesifieke maatreëls is geneem nie. Die grootste bedreiging is klimaatverandering, wat die koue waterstroome kan verander en die habitat beperk. Verder is die habitat bedreig deur die ontginning van olie en gas in die diep waters, wat die bodemstrukture kan verwoes. Bewaring moet gerig wees op die beskerming van die diep waters en die oseaanbodem, wat die soort nodig het.

Die Atka-makreel het 'n beperkte rol in die geskiedenis en kultuur gehad, maar is wel belangrik in die lewens van die inheemse gemeenskappe van die Aleutiese Eilande en Kamtsjatka. In die tradisionele lewenstyle van die Aleuten was die vis 'n bron van voeding, veral in die winter wanneer ander voedsel skaars was. Die vis is ook gebruik in rituele en feeste, en word soms in mytologie beskou as 'n simbool van die diep oseaan. In die 19de eeu, tydens die Russiese kolonisasie van Noord-Amerika, is die vis aangevind deur Europese ontdekkingsreisigers en in wetenskaplike verslae beskryf. Die soort is ook belangrik in die ontwikkeling van die visserij in die Noord-Pacifiek, en het 'n rol gespeel in die ekonomie van die regione rondom die Aleutiese Eilande. In moderne tyd is die vis meer 'n wetenskaplike dan kulturele figuur, maar word dit nog steeds gewaardeer in die visserijgemeenskappe van Rusland en Japan. Die naam "Atka" is ook geassosieer met die eiland Atka, wat 'n belangrike plek is in die geskiedenis van die oseaanontdekking.

Mense het 'n beperkte interaksie met die Atka-makreel, maar die vis is belangrik vir die lewens van inheemse gemeenskappe in die Aleutiese Eilande, Kamtsjatka en Noord-Rusland. Hierdie gemeenskappe gebruik die vis as 'n bron van voeding, en het tradisies ontwikkel rondom die visserij en die verwerking van die vleis. In die 20ste eeu is die vis ook deel van die ekonomie van die regerings van Rusland en Japan, en word dit in visserijvloote gebruik. Sportvisser in die Verenigde State en Japan is ook geïnteresseerd in die vis, hoewel dit nie 'n groot doelwit is nie. Die vis is nie 'n belangrike kulturele simbool in die breë publiek nie, maar word wel gewaardeer in wetenskaplike en visserijkringe. Die interaksie met mense is dus voornamlik in die vorm van visserij, wetenskaplike navorsing en voeding.

Die Atka-makreel het 'n unieke vlerk wat net aan een kant van die liggaam voorkom, wat nie by ander visse voorkom nie. Die vlerk is nie 'n gewone vlerk nie, maar 'n gespesialiseerde struktuur wat die vis help om stabiel te beweeg in die diep waters. Die soort is die enigste vis wat 'n eenzijdige vlerk het. Die vis kan tot 60 cm lank word, maar die meeste is tussen 30 en 45 cm. Die Atka-makreel is 'n ovovivipare soort, wat beteken dat die jonge binne die vroulike liggaam groei. Die soort is nie 'n groot vis nie, maar het 'n hoë metaboliese tempo. Die vis is gevoelig vir klimaatverandering en kan bedreig word deur die opwarming van die oseaan. Die soort is ook belangrik vir die voedselketting in die diep waters. Die vlerk word gebruik vir stabiliteit en manewrering, en is nie 'n vleugel nie. Die soort is nie 'n groot doelwit vir visserij nie, maar word dikwels as 'n byprodukt aangevind. Die vis is nie 'n sosiale soort nie, en beweeg meestal alleen. Die soort is belangrik vir die wetenskap en die bewaring van die oseaanbodem.