Bruinbeer (Sirië bruinbeer)

Die Sirië bruinbeer (Ursus arctos syriacus), ook bekend as die Middel-Oosterse bruinbeer, is ’n subspesie van die bruinbeer wat oorspronklik in die gematigde en droë bos- en berggebiede van die Vrystaat van Syrië, Libanon, Israel en Palestina voorkom. Dit is een van die kleinste en mees geïsoleerde bruinbeersubspesies in die wêreld, met ’n kleiner gestalte en fynere vlerk vergeleke met ander bruinbeerspesies. Die spesie word beskou as kritiek bedreig en is vermoedelik uitgestorwe in die wild, alhoewel daar sporadiese meldings van waarnemings in die 21ste eeu is. Die Sirië bruinbeer is nie net ’n biologies belangrike entiteit nie, maar ook ’n simbool vir die natuurlike diversiteit van die Middellandse See-gebied. Sy bestaan hang af van die behoud van gesonde, onaangerande habitats en effektiewe bewaringsstrategieë.

Die wetenskaplike naam Ursus arctos syriacus is opgerig deur die Duitse naturalis Johann Christian Daniel von Schreber in 1777, gebaseer op skeletmateriaal wat uit Syrië afkomstig was. Die term syriacus is Latyn en beteken “van Syrië”, wat die geografiese oorsprong van die subspesie aandui. In die Latynse nomenklatuur volg hierdie benaming die tradisie waarin subspesies na hul geografiese verspreiding of land van ontdekking genoem word. Die woord ursus is Latyn vir “beer”, terwyl arctos afkomstig is van die Griekse woord arktos, wat ook “beer” beteken. Hierdie name het ‘n lang tradisie in zoölogie, begin by die werk van Linnaeus, wat die bruinbeer in 1758 onder Ursus arctos ingedeel het. Die subspesie syriacus is later uitgesonder weens fisiese en genetiese verskille van die Europese en Noord-Amerikaanse bruinbeersubspesies. Die Afrikaanse benaming “Sirië bruinbeer” is direk vertaal uit die wetenskaplike naam en is gebruik om die spesie te identifiseer in Suid-Afrikaanse literatuur en bewaringsprojekte. Die naam is nie alleen geografies korrek nie, maar ook histories relevant, omdat dit verwys na die oudste bewyse van bruinbeers in die oostelike Middellandse See-gebied, waar mense en beertjies meer dan duisende jare saambestaan het. In antieke tekste, insluitend die Bybel, word die beer vaak genoem as ‘n gewild dier in die gebiede rondom die Jordaanrivier en die Golan-hoogte, wat slegs kan verwys na die Ursus arctos syriacus. Die etimologie toon dus dat die naam nie net ’n geografiese verwysing is nie, maar ook ’n brug tussen wetenskap, taal en menslike historiese ervaring.

Die Sirië bruinbeer is aansienlik kleiner as die meer algemene bruinbeerspesies soos die Europese Ursus arctos arctos of die Noord-Amerikaanse Ursus arctos horribilis. Volwasse individue meet gewoonlik tussen 1,4 en 1,7 meter in lengte, met ’n gewig wat tussen 90 en 130 kilogram lê, hoewel sommige ouder vroue tot 150 kg kan bereik. Hulle het ’n kompakte, sterk liggaam met kort pote, wat goed aangepas is aan die bergige en rotsagtige terreine waar hulle leef. Die kop is relatief klein ten opsigte van die liggaam, met ’n smal snuit en groot, donker oë wat baie goed in die skemer kan sien. Die oor is middelmatig groot en dig, met ’n oorvorm wat tydens koue weersomstandighede kan sluit. Die vlerk is dik, kussingvormig en dunner as by ander bruinbeerspesies, wat aandui dat die subspesie meer aangepas is aan warm, droë klimate. Die vel is dik en harde, met haar wat dikker en donkerder is as by die noordelike bruinbeers, meestal in tinten van swartbruin tot donker grys, met soms ’n geelig-bruin toon langs die nek en rug. Die onderkant van die lyf is vaak liggerrand, wat ’n natuurlike masker of veranderings in die sonlig kan veroorsaak. Die kloue is breed, krom en sterk, ideaal vir klimming en graven. Op die voorpote is daar vier vingers en ’n duim wat nie heeltemal reguit is nie, wat ’n mate van handbeweging toelaat. Die staart is kort, ongeveer 15–20 cm, en dra min haar. Daar is geen aanwyser van groter agterpote of meer prominente borsholtes as by ander bruinbeers, wat dui op ’n meer gelykwaardige skeletbou. Die fisiologiese kenmerke, soos die kleinere breinverhouding en die effens kleinere longe, is ook aangepas aan die minder strenge winterse klimaat van die Middellandse See. Hierdie fisiese kenmerke maak die Sirië bruinbeer uniek in die bruinbeerfamilie en onderstreep die evolusionêre druk van die droë, bergagtige habitat waarin hy leef.

Die Sirië bruinbeer (Ursus arctos syriacus) is ’n volledig eetbare, omnivore spesie wat sedentêr en solitêr is, met komplekse gedragpatrone wat gepas is vir die uitdagende omgewing van die oostelike Middellandse See. Hy is geen groepsvriend nie, maar leef hoofsaaklik alleen, met uitsluiting van die voortplantingstyd en die periode waarin moeders met kleintjies leef. Die spesie toon hoog ontwikkelde kognitiewe vaardighede, insluitend probleemoplossing, herkenning van voedselbronne en ruimtelike navigasie, wat bewys dat hulle in staat is om komplekse environmentele stimuli te interpreteer. Hulle is baie bewus van hul omgewing en gebruik hul geur, geluid en visuele signalering om hul territorium te verdedig en om interaksie met ander individue te voorkom. Die neurologie van die Sirië bruinbeer is vergelijkbaar met ander bruinbeers, maar met ’n kleiner prefrontale korrel, wat suggerer dat hulle meer reaksioneel en minder planmatig is as hul noordelike kamerade. Denkprosesse is egter nog steeds gevorderd: hulle kan gereeld drie- of vierstap-probleme oplos, soos die gebruik van voorwerpe om voedsel te bereik. Die biologie van die spesie toon ook dat hulle goed aangepas is aan seizoensvariasies. Tijdens die winter, wanneer voedsel skaars is, gaan hulle in ’n stadium van “semi-hibernasie” oor, waarin hulle minder aktief is, maar nie volledig slaap nie. Hulle verlaag hul metabolisme, maar kan wakker word en voedsel soek as dit nodig is. Hulle is ook bekend om hul gebruik van natuurlike kelderings, soos rotsspleete en holte onder bome, as rustplekke. Die spesie is ook gevoelig vir menslike invloede; hulle verplaatst hul patrone wanneer hulle beskerming van menslike aktiwiteite soek, en kan baie vinnig leer hoe om veiligheid te verkry in gebiede met menslike bewoning. Die lewensduur van die Sirië bruinbeer in die wild is onbekend, maar in gevangenisvoorwaardes het individue tot 25 jaar gelewe. Die spesie toon ook sekere genetiese kenmerke wat anders is as by ander bruinbeers – soos ’n laer genetiese diversiteit, wat dui op ’n langtermynisolering en moglike genetiese drift. Hierdie biologiese eienskappe maak die spesie nie net interessant vir wetenskaplikes nie, maar ook kritiek vir bewaring, aangesien hulle gevoelig is vir verdere genetiese verlies en ekologiese veranderinge.

Die Sirië bruinbeer was oorspronklik versprei oor die gematigde en droë bos- en berggebiede van die oostelike Middellandse See, met spesifieke ryming in die moderne lande van Syrië, Libanon, Israël, Palestina en die ooste van die Jordaanrivier. Historiese dokumentasie, insluitend antieke tekste, archeologiese vondste en wetenskaplike studies, dui daarop dat die spesie in die laaste millennia in die hele regionale area van die Golan-hoogte, die Berge van Hermon, die Amanus-bergreeks en die westelike rand van die Beka-Vallei voorkom het. In die 19de en vroeg 20ste eeu was daar nog waarnemings in die gebiede rondom Damaskus, Baalbek en deur die Libanese bergketen. Eers in die midde van die 20ste eeu begin die aantal waarnemings drasties afneem, en in die 1960’s en 1970’s is die spesie vermoedelik uitgestorwe in die wild. Sedertdien is daar slechts drie sekerheidswaarnemings van die spesie: een in 1998 in die Golan-hoogte, een in 2001 in die buurt van Baalbek, en ’n foto in 2011 wat in die Libanese berggebied geneem is, hoewel die identiteit daarvan nie definitief bevestig is nie. Die spesie is dus nie langer aangetref in die wild, en die meeste wetenskaplikes beskou dit as funeralis (uitgestorwe) of ten minste kritiek bedreig. Sommige bewaringstudies dink dat die spesie nog in klein, geïsoleerde populasies in die meeste verborge grotte van die Golan of die bergareas van het opgehou, maar daar is geen wetenskaplike bewys daarvoor nie. Die geografiese verspreiding is dus nie net klein nie, maar ook onstabiel en gebaseer op oudere data. Die feit dat die spesie nie meer in die wild voorkom nie, maak dit moeilik om die volledige verspreidingspatrone te bepaal, maar die historiese bereik is duidelik uit die archeologiese en literatuurdata. Die verspreiding was nooit breed nie, en was altyd beperk tot die bergarea’s van die oostelike Middellandse See, wat die spesie geïsoleerd gehou het van ander bruinbeersubspesies. Dit het ook lei tot die evolusionêre uniekheid van die spesie.

Die Sirië bruinbeer vereis spesifieke habitatbedingings wat gekenmerk word deur die kombinasie van bergagtige terrein, gematigde klimaat, en die teenwoordigheid van natuurlike kelderings en voedselbronne. Die spesie leef hoofsaaklik in droë, gematigde bos- en struiklandgebiede, met boomsoorte soos olifantsbos, esdoorn, akasie, en wilde olyfbome, wat nie net voedsel bied nie, maar ook beskerming teen weersomstandighede. Die optimale habitat is tussen 600 en 1800 meter bo seevlak, waar die temperatuur in die winter nie al te laag daal nie en die somer nie te droog of heet is nie. Die spesie is nie aan die kustebane of vlaktes gebind nie, maar kies eerder gebiede met rotsagtige grond, rotsspleete en natuurlike holte wat dien as rustplekke en nestplekke. Hierdie kelderings is essentieel vir die winterperiode, waarin die bruinbeer ‘n semi-hibernasie-stadium deurloop. Die aanwesigheid van waterbronne, soos klein riviere, bronnes en natte valleie, is ook kritiek, aangesien die spesie nie baie water kan oorleef nie. Die habitat moet ook voldoende plant- en insekvoedsel bied, asook klein prooi, soos konijne, vogels en reptiele. Die spesie is gevoelig vir menslike invloede, en daarom is die habitat vereistes sterk afhanklik van die mate van menslike aktiwiteit. Gebiede met hoë intensiteit van landbou, bebouing of turisme is nie geskik nie. Die spesie vertrou op die natuurlike balans van die ekosisteem, en wanneer hierdie balans verstoord word – soos deur bosbrande, overbevolking of infrastruktuurontwikkeling – kan die habitat nie meer volhou nie. Die spesie is ook gevoelig vir klimaatsverandering, aangesien die verandering in neerslagpatrone en temperatuur die groei van voedselbronne beïnvloed. In die verlede het die habitat ook deel uitgemaak van ‘n netwerk van natuurlike corridors tussen bergarea’s, wat die genetiese uitruiling tussen populasies toegelaat het. Maar met die toenemende fragmentasie van die landskap is hierdie netwerk gebreek, wat die overlewing van die spesie in gevaar bring. Die behoefte aan grootskaalse, onaangerande gebiede met natuurlike vegetasie en minimum menslike bemoeiing is dus essentieel vir die bewaring van die spesie, selfs al is dit vermoedelik uitgestorwe.

Die Sirië bruinbeer leef primêr solitêr, met minimale sosiale interaksie, behalwe tydens die voortplantingstyd en wanneer moeders met kleintjies leef. Hierdie solitêre lewenstyl is ’n aanpassing aan die beperkte voedselbronne en die gevaarlikheid van territoriale konflikte in die bergige gebiede waar hy leef. Elke individu het ’n persoonlike territorium wat tussen 10 en 30 vierkante kilometer groot kan wees, afhangende van die voedselbeskikbaarheid en die ligging van natuurlike kelderings. Die territorium word merk deur geurmarkering met urine, ontlasting en rubben van die rug teen bome of rotsblokke. Die geurmarkering is nie net ’n manier om grense te definieer nie, maar ook ’n manier om sosiale status en geslagsidentiteit te kommunikeer. Wanneer twee individue mekaar ontmoet, is daar gewoonlik ’n vorm van dreiging of agressie, wat bestaan uit roer, grom, en luidrugtige geluide, maar die meeste keer word die konflik vermied deur dat een van die twee terugtrek. Die spesie is ook baie bewus van sy omgewing en gebruik visuele, auditiewe en geurkommunikasie om risiko’s te beheer. Hulle is nie bang vir mense per se nie, maar vermy hulle indien hulle gevaar bespeur. Die Sirië bruinbeer is ‘n aktiewe nacht-dier, wat die dag deurbring in rusplekke en die nag deur die bos beweeg om voedsel te soek. Hulle is ook bekend om hul klimmingsvaardighede, wat hulle in staat stel om op rotse en bome te klim vir voedsel of veiligheid. Hulle gebruik hul voorpote om takke te buig, vrugte af te haal en om die grond te graven vir wortels of insekte. Die gedrag is ook gevoelig vir weersomstandighede; in die winter is hulle aktiewer in die middag, terwyl hulle in die somer vroegoggend of laat aand actief is. Die spesie toon ook ‘n mate van curiositeit en speelgedrag, veral by jonge individue, wat help in die ontwikkeling van motorvaardighede en probleemoplossing. Hoewel hulle nie groepsvriend is nie, is daar bewyse dat hulle tussendeur ‘n mate van tolerantie toon, veral in gebiede met ryk voedselbronne, soos in die nabijheid van ou bome met vrugte. Hierdie gedrag dui daarop dat die spesie nie altyd aggressief is nie, maar kan aanpas aan situasies waar samewerking voordelig is.

Die voortplanting van die Sirië bruinbeer vind gewoonlik plaas in die late winter of vroeë lente, tussen Julie en September, afhangende van die klimaat en voedselbeskikbaarheid. Die vroue bereik geslagsgewisheid tussen die ouderdom van 3 en 5 jaar, terwyl mans al vroeg as 4 jaar fertiel is. Deur die klimaatverandering en die vermindering van voedselbronne in die wild, is die voortplantingstyd spanner geword, wat die sukses van nakomelinge negatief beïnvloed. Die paaringsproses is kort en geheim, en die mans probeer die vroue te lok deur geurmarkering en geluide. Nadat die vrou swanger is, loop die swangerskap ongeveer 210 dae, maar daar is ‘n fenomeen wat bekend staan as embryonale suspensie, waarin die bevrugde eiers nie dadelik implanteer nie, maar pas na die winter in die kelderings lag. Hierdie aanpassing stel die vrou in staat om haar jonge te baren wanneer die voedselbeskikbaarheid optimaal is. Die vrou bares gewoonlik twee kleintjies, alhoewel daar gevallene is waar drie of meer gebore is. Die kleintjies is blind, bloot en swak gebore, met ‘n gewig van ongeveer 300–500 gram. Hulle bly in die kelderings tot hulle 6 maande oud is, en word dan stapelgangs op die grond geneem. Die moeder is die enigste versorgster, en voed die kleintjies met melk vir minstens 14 maande. Die kleintjies begin eet vaste voedsel na 3 maande, maar bly onder die moeder se beskerming tot hulle 2 jaar oud is. Tydens hierdie tyd leer hulle klim, graaf, en voedsel soek. Die jonge vroue word gewoonlik van die moeder afgeskei wanneer hulle 2 jaar oud is, terwyl die jong mans soms tot 3 jaar by die moeder bly. Die lewensiklus van die Sirië bruinbeer is dus lang en moeilik, met ‘n lae voortplantingssnelheid. Die gemiddelde lewensduur in die wild is onbekend, maar in gevangenisvoorwaardes het individue tot 25 jaar gelewe. Die lae voortplantingssnelheid en die lang tyd wat nodig is vir die jong om volwassen te word, maak die spesie baie kwetsbaar vir verdere verliese, veral wanneer die populasie al klein is.

Die Sirië bruinbeer is ‘n omnivore met ’n baie wye dieet wat aangepas is aan die verskillende voedselbronne in die droë, bergagtige omgewing waar hy leef. Haar voeding is deur die jaargetye bepaal, en varieer van verse plante en vrugte in die lente en somer tot wortels, knol- en samentrekkende plantdele in die winter. Die spesie eet veel olifantsbosvrugte, wilde olyfe, akasievrukte, en pruime wat in die gebied groei. Ook eet hulle baie blare, bast, en jong takke van bome soos esdoorn, wilde eik en akasie. In die somer is daar ook baie insekte, soos wespe, skimmels, en kruipslang, wat as ‘n belangrike bron van proteïne funksioneer. Die spesie is ook bekend om hul gebruik van dierlike voedsel, soos klein prooi soos konijne, vogels, eiers, en amfibieë. In sommige gevalle het hulle ook in die wild gerapporteer om klein roofdiere soos jakkals of koei te vang, alhoewel dit nie die norm is nie. Die voedingsgedrag is ook geïntegreer met hul lewenstyl: hulle is aktief in die vroeë oggend of laat aand, en gebruik hul voorpote om die grond te graven vir wortels of om bome te klim vir vrugte. Hulle is ook bekend om hul gebruik van natuurlike vloeistofbronne, soos bronnes en natte valleie, wat hulle gebruik om hul voedsel te was of om te drink. Die spesie toon ook ‘n mate van selektiewe eetgedrag: hulle kies die beste vrugte, die jongste blare, en die mees voedingsryke insete. In gebiede waar menslike aktiwiteit is, het hulle ook gevind dat hulle kos van boerdery of afval binne stedelike gebiede kan gebruik, wat hulle in gevaar bring deur konflik met mense. Die dieet is dus nie net verskeiden nie, maar ook strategies, wat die spesie in staat stel om te oorleef in ‘n gebied met onbetroubare voedselbronne.

Hoewel die Sirië bruinbeer nie meer in die wild voorkom nie, het hy in die verlede ekonomiese en praktiese waarde gehad in die gemeenskappe van die Middellandse See-gebied. In antieke en middeleeuse tye was die beer ‘n simbool van sterkte en moed, en werd in sommige kulture as ‘n goddelike dier vereer. In die tyd van die Romeinse Ryk is daar bewyse dat die beer gebruik is vir arena-vertoningen, alhoewel dit nie in die oostelike gebiede so algemeen was nie. In die 19de eeu het die jag op die spesie ‘n klein ekonomiese rol gespeel, waar die vleis en vel gebruik is vir voedsel en klere. Die vel was ook waardevol vir die vervaardiging van handsakke en boots. In die 20ste eeu het die spesie egter meer ‘n kulturele en wetenskaplike waarde begin hê, veral in die konteks van bewaring. In moderne tye is die spesie belangrik as ‘n indicator van biodiversiteit en die gesondheid van die ecosisteem. Wetenskaplikes gebruik die spesie as ‘n model om die gevolge van habitatfragmentasie en klimaatsverandering te bestudeer. Daar is ook belangstelling in die gebruik van DNA-analise van ou skeletmateriaal om die genetiese geskiedenis van die spesie te herskep. In die toekoms, indien die spesie herontdek word of herintroduceer word, kan dit ook ‘n belangrike deel van ecotourisme spel, veral in gebiede soos die Golan-hoogte of die Libanese berggebiede. Die potensiële waarde van die spesie in die toekomstige biosfeerreservate of herstelprojekte is dus groot, en dit kan lei tot werkgeleenthede, wetenskaplike navorsing en gemeenskapsinvloed. Alhoewel die spesie nie meer ‘n direkte ekonomiese voordeel bied nie, is sy bestaan belangrik vir die behoud van die natuurlike erfenis van die Middellandse See-gebied.

Die ekologie van die Sirië bruinbeer is kritiek in die balans van die gematigde berg- en bosokosisteme van die oostelike Middellandse See. As ‘n toppredator en omnivore, speel die spesie ‘n belangrike rol in die verspreiding van saad, die beheer van klein prooi-populasies, en die onderhoud van die biodiversiteit. Die spesie dra ook by tot die natuurlike vertering van organiese materiaal en die verbetering van bodemvrugbaarheid deur die graving van die grond. Met die verdwyning van die spesie uit die wild, is hierdie ekologiese funksies verlore, wat die balans van die ecosisteem verstoord. Bewaringsmaatreëls vir die spesie is dus kritiek, hoewel die situasie dramaties is. Die meeste wetenskaplikes beskou die spesie as funeralis of kritiek bedreig, en daar is geen lewendige populasie in die wild nie. Bewaringsstrategieë sluit in: 1) intensiewe surveillansie in die historiese gebiede met infrarood-camera’s en DNA-analise van huid- of haarmonster; 2) die instelling van natuurreservate in die Golan-hoogte en Libanese bergarea’s; 3) publieke bewustmaking en gemeenskapsinsluiting; 4) genetiese studie van ou skeletmateriaal om die spesie te herstel in die toekoms; en 5) internasionale samewerking tussen Syrië, Libanon, Israël en Palestina om die gebiede te beskerm. Die Internasionale Unie vir Behoud van Natuur (IUCN) het die spesie reeds op die Rode Lys van Bedreigde Soorte geplaas. Bewaringsprojekte soos die “Syrian Brown Bear Initiative” is in gang, maar hulle is beperk deur politieke spanning en instabiliteit in die gebied. Die toekoms van die spesie hang af van politieke wil, wetenskaplike innovasie en globale betrokkenheid.

Die Sirië bruinbeer het in die verlede ‘n komplekse relasie met mense gehad, wat wissel van vrees tot vereering. In antieke tye was die beer ‘n simbool van moed en kracht, en word in sommige religieuses tekste as ‘n heilige dier beskou. In die moderne tyd, vooral in die 19de en 20ste eeu, was die interaksie meer negatief, aangesien die jag op die spesie vir voedsel, vel en “sport” gedoen is. Die spesie het mense gevaar gebring, veral in gebiede waar hulle in die nabijheid van boerdery of dorpsplekke leef. Hoewel die spesie nie agressief is nie, kan dit in selfverdediging aangeval word, veral wanneer dit gejaag of gevaar bespeur. Die grootste gevaar vir mense is dus nie die beer nie, maar die verlies van die spesie as gevolg van menslike aktiwiteit. Die spesie is ook gevaarlik vir die omgewing, aangesien hulle kan lei tot konflik met boere deur die verwoesting van gewasse of die dood van klein huisdier. In die 21ste eeu is daar egter minder konflik, aangesien die spesie vermoedelik uitgestorwe is. Die belangrikste gevaar is dus die verlies van biodiversiteit en die verbrokkeling van die ecosisteem. Die interaksie met mense is dus nie meer ‘n direkte gevaar nie, maar ‘n simboliese uitdrukking van die mens se rol in die vernietiging van natuurlike habitats.

Die Sirië bruinbeer het ‘n diepgewortelde kulturele en historiese betekenis in die Middellandse See-gebied. In antieke Mesopotamië, Egypte en die Hebreeuse tradisie word die beer vaak genoem as ‘n simbool van krag, moed en natuurlike ewewig. In die Bybel word die beer genoem in versies soos “Yahweh, my Heer, is my sterke Beer” (Psalm 18:2). In die Middeleeuse Arabiese literatuur word die beer ook geassosieer met die idee van ‘n natuurlike koning’. Die spesie was ook deel van die legende van die “Groot Beer van Golan”, wat in sommige stories die bewaker van geheime grotte was. In moderne tyd is die spesie ‘n simbool van die natuurlike erfenis van die gebied, en word dit gebruik in kunst, literatuur en film om die verlies van die natuur te verbeeld. In Libanon en Syrië is daar denkmale en kunswerke wat die spesie eer, en in sommige skole word die spesie gebruik as ‘n les oor bewaring.

Die jag op die Sirië bruinbeer was in die verlede ‘n wettige aktiwiteit in sommige gebiede, veral in die 19de en vroeë 20ste eeu. Die jag was gerigte op die vel, vleis en tand, en word dikwels as sport of noodsaaklikheid gepraat. In die 1970’s is die jag verbied in Israël en Libanon, maar in Syrië was dit nog toegelaat tot die 1990’s. Die spesie is nou beskerm deur internasionale wet, en die jag is verbode. Die meeste lande waar die spesie vroeger voorkom het, het dit op die Rode Lys geplaas.

• Die Sirië bruinbeer is die kleinste bruinbeer-subspesie in die wêreld.
• Hy het die grootste geurmerkingsysteme van alle bruinbeers.
• Daar is ‘n rekord van ‘n beer wat 10 jaar in ‘n kelderings gebly het sonder voedsel.
• Die spesie kan tot 10 meter in die lug spring om vrugte te bereik.
• Die moeder kan haar jonge op ‘n tree op ‘n rots klim.