Ruwe stert stingray (Doringstert stingray, Gewone ruwe stert stingray, Atlantiese ruwe stert stingray)

Die Ruwe stert stingray (Bathytoshia centroura), ook bekend as die Doringstert stingray, Gewone ruwe stert stingray of Atlantiese ruwe stert stingray, is ’n groot, platvissende straalvis wat tot die familie Rhinobatidae behoort. Dit is veral opmerkbaar vir sy lang, dun stert met ’n agterste vinnige vin, wat dit van ander stingrays onderskei. Die soort is voornamlik in die Atlantiese Osean verspreid en word dikwels in die ooste van Suid-Afrika, die kus van West-Afrika en die Iberiese Halweiland gevind. Met ’n gemiddelde liggaamslengte van 1,2 tot 1,5 meter en ’n maksimum van 2 meter, is dit een van die groter stingraysoorte in die suidelike Atlantiese Osean. Die soort is nie gevaarlik vir mense nie, maar kan as ‘n selfverdedigingsmechanisme gebruik maak van sy stertstekker, wat gevaarlike gif bevat. Die Ruwe stert stingray is hoofsaaklik noot- en nagaktief en leef op die seebodem waar dit voedsel soek deur middel van sy onderkake. Hoewel dit geen belangrike kommersiële waarde het nie, word dit soms in klein hoeveelhede gevang tydens visserypraktyke wat gerig is op ander vissoorte.

Die wetenskaplike naam Bathytoshia centroura is afgelei uit Griekse en Latynse woorde wat die kenmerke van die soort weerspieël. “Bathy” kom van die Griekse woord bathys, wat “diep” beteken, en verwys na die soort se voorkeur vir dieper water. “Toshia” is afgelei van tōs, wat “dik” of “swaar” beteken, en verwys na die massiewe, breë liggaam van die vis. Die deel “centroura” kom uit die Griekse woord kentron, wat “middel” of “midden” beteken, en oura, wat “stert” of “staart” beteken – dus “middelstert” of “stert in die middel”. Hierdie naam benadruk die unieke posisie van die stertvin wat reguit aan die middel van die stert begin, in teenstelling tot ander stingrays waar die stertvin meer aan die buitekant sit. Die soort was eers beskryf deur die Franse bioloog Achille Valenciennes in 1839, toe hy dit klassifiseer as Raja centroura. Later is dit herbenoem tot Bathytoshia centroura om die soort in die nuwe genus Bathytoshia te plaas, wat die soort se dierkundige verwantskap met ander diepwaterstingrays beter weerspieël. Die Afrikaanse name “Ruwe stert stingray” verwys direk na die ruwe, harde stertvin wat die vis kenmerk, terwyl “Doringstert stingray” die giftige stekker in die stert benadru. “Gewone ruwe stert stingray” en “Atlantiese ruwe stert stingray” verduidelik die soort se algemeenheid in die Atlantiese Osean en verspreiding in Suid-Afrika en West-Afrika. Die naamverspreiding toon dat die soort al lank in menslike kennis en visserypraktyke ingesluit is, met name in Suid-Afrikaanse kusgebiede waar dit vaak genoem word in visserijboeke en nasionale registrasies.

Die Ruwe stert stingray is maklik herkenbaar aan sy unieke buitemerk en fisiologiese kenmerke. Die liggaam is plat en rondevormig, met ’n breed, vliegvlaks- of skil-vormige kop wat saamval met die vleuelvormige vinnen wat aan beide kante van die kop uitsteek. Die oë is klein en liggies uitgeskuif, met ’n donker ring rondom elke oog wat die vis se identiteit versterk. Die neusopening is klein en byna vertikaal, en die mond is klein, plat en geleë aan die onderkant van die kop, wat aandui dat die vis voedsel van die seebodem opsoek. Die onderkake is flatterend en vooruitgerig, met hale wat soos ploegsnoere werk om sand en grond weg te skuif. Die stert is die mees opvallende kenmerk: lang, dun en spits, met ’n krans van minstens twee, soms drie stekkers langs die basis van die stert. Die eerste stekker is die grootste en meest giftige, en word gebruik vir selfverdediging. Die stertvin is groot en reghoekig, gevestig in die middel van die stert, wat die soort van ander stingrays onderskei. Die vinnen is vlamvormig en geelbruin tot donker bruin, met soms swart of grys velkleurings langs die rand. Die rugkant is gewoonlik donkerbruin of oliebruin, terwyl die onderkant bleekwit of geelwit is. Die vel is ru en grof, met klein, tafelvormige skubbe wat die “ruwe” karakter van die stert benadruk. Die grootte varieer tussen 1,2 en 1,5 meter, met sommige individue tot 2 meter. Die geslag van die vis kan moeilik bepaal word sonder laboratoriumanalise, maar vroue is gewoonlik iets groter as mannetjies. Die vinnen is sterk en gespierd, wat die vis in staat stel om op die seebodem te beweeg en te stoot, terwyl die stert slegs vir balans en navigasie gebruik word.

Die Ruwe stert stingray is wêreldwyd verspreid in die suidelike en sentrale dele van die Atlantiese Osean. Sy verspreiding strek van die kus van Noord-Spanje en die Baleariese Eilande in die ooste tot die kus van Suid-Afrika in die suide, en van die kus van Senegal en Gambia in die noorde tot die ooste van Namibië en die suidelike deel van Angola. In Suid-Afrika is die soort algemeen in die KwaZulu-Natal-kus, die Wes-Kaap en die Oos-Kaap, met spore in die Durban- en Port Elizabeth-gebiede. In West-Afrika word dit gevind langs die kus van Togo, Benin, Nigeria, Ghana, Sierra Leone, Liberia, en die Republiek van die Gambia. Die soort is ook waargeneem in die waters van die Kaap Verde-eilande, die Canariese Eilande en die ooste van die Atlantiese Osean naby Tristan da Cunha. Hoewel die soort hoofsaaklik in die binnelandse en kontinentale planktonlyne voorkom, is daar ook dokumenteerde waarnemings in waters tot 1000 meter diepte, hoewel die meeste individue tussen 100 en 400 meter diepte gevind word. Die verspreiding word beïnvloed deur temperatuur, diepte, voedselbeskikbaarheid en die beweging van warm en koue strome soos die Benguela-stroom langs die suidelike Afrikaanse kus. Geen dokumenteerde verspreiding is melding van die soort in die Indiese Osean of die Stille Osean nie, wat dui op ‘n beperkte geografiese wye. Die soort is ook nie in die Middellandse See vasgestel nie, hoewel dit aan die grens van die Atlantiese Osean gevind kan word. Verspreiding is sowel in tropiese as subtropiese water gebaseer, met die hoogste densiteit in water wat tussen 16°C en 22°C is.

Die Ruwe stert stingray leef primêr in diebodems van kontinentale planktone en diepseeplateaus, met die meeste waarnemings tussen 100 en 400 meter diepte. Dit is ‘n dieptewysige soort wat diepwaterhabitats voorkeur gee, en word dikwels gevind op grondoppervlakke van sanderige, kleigrondige of modderige bodems. Die habitat is meestal glad of ligten uitgeskraap, met minimale rots- of koraalstrukture, wat die vis se soektog na voedsel vergemaklik. Die soort is baie akkuraat in die keuse van habitat: dit vermied rukkende strome of ruwe grond, maar vind troebel water en lae ligintensiteit gunstig. Die soort is ook bekend om sy aanpassing aan wisselende sediments, en kan in areas met hoë sedimentbeweging voorkom, soos langs kuslyne waar die waterbeweging die bodem verander. In Suid-Afrika is die soort dikwels gevind in die kuswaters van die KwaZulu-Natal, waar die Bodembestanddele bestaan uit fyn sander en modder, met spore van organiese materiaal. In West-Afrika is die habitat meer variabel, met mengsels van sander, klei en organiese afval. Die soort is ook waargeneem in die ooste van die Agulhas-bol, waar die bodem steiler is en die water dieper. Die Ruwe stert stingray is nie gekoppel aan koraalrif of riviermondgebiede nie, maar kan in die ooste van visserygrondgebiede voorkom waar die grond verander. Die soort is ook geassosieer met sekere strominge, insluitend die Benguela-stroom, wat koue, ryk water bring wat voedsel aan trek. Die habitat is dus sterk afhanklik van die oseaanografiese faktore soos temperatuur, saliniteit, stroom, en die aanwesigheid van voedselbronne. Geen bewyse is dat die soort in brak water of riviere voorkom nie.

Die Ruwe stert stingray word momenteel ingeskat as ‘n soort met ‘n redelik stabiele bevolking, maar met toenemende bedreigings deur menslike aktiwiteite. Volgens die Internasionale Unie vir Beskerming van die Natuur (IUCN) is die soort ingestel in die kategorie “Nie-bedreigd” (Least Concern), omdat daar geen bewyse is van ‘n dramatiese bevolkingsdaling in die afgelope 50 jaar nie. Denkbaar is dat die soort in sommige gebiede, soos die kus van Suid-Afrika en West-Afrika, in die afgelope tien jaar effens teruggegaan het as gevolg van ongekontroleerde vissery. Die soort word nie direk doelgerig gevang nie, maar word dikwels as bijvangst gevang in vangnette wat gerig is op vissoorte soos snoek, marlin, of kabeljou. Daar is geen uitgebreide volkstelling of mondstellingprogramme vir die soort nie, en data word hoofsaaklik verkry uit visseryregistrasies, vissersverslae en wetenskaplike navorsing. In Suid-Afrika is die soort nie op die Nasionale Biodiversiteitsregister van die Departement van Natuurbeskerming ingesluit nie, maar word dit wel genoem in wetenskaplike studies oor die diepseebodems. Die bevolkingsdichtheid is laag in die meeste gebiede, en die soort is nie gemeenskaplik in die visserybedryf nie. Aangesien die soort lang leeftyd en lae vrugbaarheid het, is die bevolking kwetsbaar vir langtermynverliese. Geen wetenskaplike studies het nog bewys gegee dat die soort in ‘n verdere bedreiging is nie, maar die ontwikkeling van die diepseevissery in die Atlantiese Osean kan toekomstig ‘n risiko vorm. Die toestand van die soort hang af van die mate van visserydruk, die beskerming van die diepseebodems, en die implementering van duurzame visserypraktyke.

Die Ruwe stert stingray is ovovivipar, wat beteken dat die eiers binne die moeder se liggaam ontwikkel en die jonge gebore word as levende, gevoede larwes. Die reproduksieproses is kompleks en traag, wat die soort se populasiemetings beperk. Vroue ontvang sperm van mannetjies gedurende paaringsrituele, wat gewoonlik in die late lente of vroeë somer plaasvind. Na bevrugting, ontwikkel die eiers binne die baarmoeder, waar die jonge van die moeder se voeding gebruik. Die gestaagheid duur tussen 9 en 12 maande, afhangende van die watertemperatuur en voedselbeskikbaarheid. Elke broedstreek bestaan uit 2 tot 4 jonge, wat relatief groot is teen die tyd van geboorte – tussen 30 en 40 cm lang. Die jonge word gebore in die diepseebodems, waar hulle van nature beskerm is teen predators. Na geboorte gaan die jonge na die oppervlakte van die bodem, waar hulle begin soek na klein invertebrate soos kriekels, garnalen en molluske. Die groei is stadig; jonge bereik 1 meter na 5 tot 7 jaar. Die lewensverwagting van die soort is ongeveer 20 tot 25 jaar, met die oudste individue wat in die natuur gevind is, 28 jaar oud. Die geslagsgewig is nie goed dokumenteer nie, maar vroue bereik groter grootte as mannetjies. Die paaringsgedrag is min bestudeer, maar word veronderstel om in groepe plaas te vind, met mannetjies wat probeer om vroue te beheer deur fisieke kontak. Die soort is nie territoriaal nie, maar kan herhaaldelik in dieselfde gebied voorkom. Die lewenscyklus is dus traag, wat die soort kwetsbaar maak vir oorjag en habitatverlies.

Die Ruwe stert stingray is ‘n opportunistiese predator wat voedsel soek op die seebodem, met ‘n diep ingewikkeld voedselketting. Die voeding bestaan hoofsaaklik uit klein invertebrate soos kriekels, garnalen, amfibieë, slakke, kreeftjies en soms klein visjies. Die vis gebruik sy plat, vleuelvormige onderkake om die grond af te spoel en voedsel te blootleg. Die onderkake is uitgerust met klein, plooibare tandplaatjies wat die voedsel kan fynmals laat. Die vis is hoofsaaklik nagaktief, en beweeg in die donkerste ure van die dag om voedsel te soek. Hy gebruik ook sy stert vir balans en om die grond te skud, wat die voedsel ontmasker. In Suid-Afrikaanse waters is die voeding bekend vir die verspreiding van klein kriekels en kleiner kreeftjies, terwyl in West-Afrika die diete meer verskeiden is, met meer molluske en kruisvormige invertebrate. Die soort is nie ‘n toppredator nie, maar speel ‘n belangrike rol in die regulering van klein invertebratepopulasies. Die voedselkeuse is afhanklik van die beschikbare bron in die gebied, en die vis kan in ‘n area met minder voedsel langdurig honger wees. Geen bewyse is dat die soort voedsel uit die waterkolom bo die bodem eet nie. Die voedinggewoontes word beïnvloed deur die seisoen: in die winter word die voedselverbruik verhoog, terwyl dit in die somer afneem. Die soort is ook nie ‘n konkurteen nie, maar kan in areas met hoge densiteit met ander stingrays in botsing kom.

Die Ruwe stert stingray leef in ‘n stil, georganiseerde styl wat aandui dat die vis ‘n rustige, diepseebodembewoner is. Dit is hoofsaaklik nagaktief, en beweeg in die donkerste ure van die dag om voedsel te soek en te vermijd predatore. Die vis is nie territoriaal nie, maar kan in klein groepe voorkom, veral in areas met hoge voedselbeskikbaarheid. Die gedrag is vaak geskilder as passief, met die vis gewoonlik plat op die seebodem lê, waar hy die grond met sy onderkake skud. Die stert word gebruik vir balans en orientering, en die vis kan in ‘n ronddraaiende beweging beweeg. Die soort is nie ‘n groepsvis nie, en het geen bewys van sosiale interaksie buiten die paaringsseisoen. In visserypraktyke word die vis dikwels gevind in ‘n geboë positie, met die vinnen oop en die stert opgerig, wat ‘n verdedigingsposisie kan wees. Die vis is nie aggressief nie, maar kan indien bedreig, sy stertstekker gebruik. Die stekker is gevaarlik, en kan ernstige letsels veroorsaak, insluitend infeksie en dwarsdrup. Die vis is ook gevoelig vir lawaai en trilling, en kan wegbeweeg wanneer visseryvaartuie naby kom. In laboratoriumtoestande is die vis getoets op lyfshouding en reaksie op stimuli, en het dit getoon dat dit gevoelig is vir veranderinge in lig, temperatuur en elektriese veld. Die leefstyl is dus gerigte op die diepseebodem, met ‘n minimum van beweging en ‘n maksimum van energie-effisiënsie.

Die Ruwe stert stingray word nie direk gejaag vir kommerciële doeleindes nie, maar word dikwels as byvangst gevang in visserypraktyke wat gerig is op ander vissoorte. In Suid-Afrika word die soort meestal gevang in die vangnette van die kusvissery, veral in die kuswaters van die KwaZulu-Natal en die Wes-Kaap, waar die nette tot 1000 meter diepte gooi. Die nette wat gebruik word, sluit in demersale trawls, pelagic trawls en staafvissery. In West-Afrika is die soort ook gevind in die vangnette van die Gambia, Senegal en Nigeria, waar die vissery op snoek, kabeljou en sardine gerig is. Die soort is nie ‘n doelgerigte vis nie, en daar is geen mark vir die vis se vleis of vinnig. Die vleis is hard en bitter, en word nie vir menslike consumpsie aanvaar nie. Die vinnig word dikwels afgekap en weggewerp, of gebruik as visskrappers. In sommige gevalle word die stertstekker gebruik vir tradisionele medisyne of as rituele voorwerpe. Rekreasionele vissery is min, maar die soort is soms gevang in die vissery van sportvisser, veral in die suidelike deel van Suid-Afrika. Die vis word nie aangebied vir visstoet of foto’s nie, maar word dikwels weer losgelaat as ‘n natuurverskynsel. Die vissery praktyke wat die soort betref, word nie geëntegreer in landelike visserybeleid nie, en daar is geen beperkings of kwotas vir die soort nie. Die gevolg is dat die soort onder druk kan raak as die vissery intensiever word.

Die Ruwe stert stingray is nie ‘n handelswaarde vis nie, en daar is geen industriële of kommersiële mark vir die soort nie. Geen export of import van die vis of sy dele word geregistreer in internasionale handelsdata. Die vinnig word soms gebruik in lokke of as ornament, maar hierdie praktiek is selde. Wetenskaplik is die soort belangrik vir die studie van die diepseebodems, die evolusie van stingrays, en die biodiversiteit van die Atlantiese Osean. Navorsers het die soort bestudeer in Suid-Afrika, West-Afrika en Europa, met fokus op die reproduksie, voeding, en habitat. Die soort is ook belangrik vir die ontwikkeling van duurzame visserypraktyke, aangesien dit ‘n byvangstsoort is wat nie geïdentifiseer word nie. Die soort is nie onderworpe aan genetiese studie nie, maar is deel van die globale stingray-familie wat belangrik is vir die begrip van plattes visses. Geen farmaseutiese of mediese toepassing is gevind nie. Die soort is ook belangrik vir die kultuur van visser, aangesien dit dikwels in visserstories en verslae voorkom. Die wetenskaplike waarde is dus hoog, maar die ekonomiese waarde is laag.

Die Ruwe stert stingray speel ‘n belangrike rol in die diepseebodem-ekosisteem deur die regulering van klein invertebratepopulasies. Deur voedsel soek op die seebodem, help die vis om die sediment te mikro-omwentel, wat die voedingsbalans verbeter. Die soort is ook ‘n potensiële voedselbron vir groter predators soos walvisspotters, haai, en groter visse. Die soort dra by tot die biodiversiteit van die diepseebodems en is ‘n indicator van die gesondheid van die grond. Die beskerming van die soort is belangrik, aangesien die diepseebodems onder druk staan van vissery, olie- en gasontginning, en klimaatverandering. In Suid-Afrika is die soort nie beskerm nie, maar word dit wel genoem in wetenskaplike studies oor die diepsee. In West-Afrika is daar geen beskermingsregulering nie. Die soort is nie op die CITES-lis nie, en is nie beskerm onder internasionale konvensies nie. Die beskerming is dus gebaseer op die bewaring van die habitat en die implementering van duurzame visserypraktyke. Die soort is nie ‘n prioriteitssoort vir beskerming nie, maar kan in die toekoms belangrik word as die vissery verder uitbrei.

Die Ruwe stert stingray het geen prominente plek in historiese tekste of kulturele mytologie gehad nie. Die soort is nie in antieke Afrikaanse of Europese skrifte genoem nie. In moderne Suid-Afrikaanse kusgemeenskappe word die vis dikwels genoem in visserstories, maar nie as ‘n simbool of ritueel voorwerp nie. Die soort is eerder ‘n natuurverskynsel wat in visseryverslae voorkom. In West-Afrika is die vis soms genoem in lokale visserverhalen, maar geen tradisionele betekenis is gevind nie. Die soort is nie in kunswerke of literatuur vermeld nie. Die historiese belangrikheid is dus laag, maar die wetenskaplike belang is groot.

Menslike interaksie met die Ruwe stert stingray is hoofsaaklik beperk tot vissery, wetenskaplike navorsing en toerisme. Die soort is nie gevaarlik nie, maar kan as ‘n gevaar vir vissers wees as dit in die nette gevang word en die stertstekker gebruik word. Geen ernstige letsel is gemeld nie. Die vis word nie gejag nie, maar word soms in toeristiese vissery opgevind. Die interaksie is dus min, en die soort is nie ‘n onderwerp van openbare opvoeding nie.

Die Ruwe stert stingray het ‘n unieke stertvin wat in die middel begin, wat geen ander stingray het nie. Die soort kan tot 2 meter groot word, en leef tot 28 jaar. Die stertstekker is gevaarlik, maar die vis is nie aggressief nie. Die soort is nie ‘n doelgerigte vis nie, maar word dikwels as byvangst gevang. Die soort is belangrik vir die diepseebodem-ekosisteem.