Gấu nâu (Gấu xám)

Gấu nâu (Ursus arctos), còn được gọi là gấu xám, là loài gấu lớn nhất và phân bố rộng rãi nhất trên thế giới. Là một trong những loài động vật ăn tạp nổi bật, gấu nâu có khả năng thích nghi cao với nhiều môi trường khác nhau, từ rừng nhiệt đới đến vùng núi tuyết. Chúng là biểu tượng của sức mạnh, sự tự do và bản năng hoang dã, đồng thời đóng vai trò then chốt trong hệ sinh thái. Gấu nâu có thể sống hơn 30 năm trong tự nhiên và thường sống đơn độc, ngoại trừ thời kỳ sinh sản. Loài này không chỉ quan trọng về mặt sinh thái mà còn có ảnh hưởng sâu sắc đến văn hóa, lịch sử và kinh tế con người.

Tên khoa học Ursus arctos xuất phát từ tiếng Latinh, trong đó "Ursus" nghĩa là "gấu", một từ phổ biến trong ngôn ngữ cổ La Mã để chỉ các loài gấu, đặc biệt là gấu nâu. "Arctos" là danh từ số ít của "arctos", có nghĩa là "gấu" trong tiếng Hy Lạp cổ đại — từ này cũng là gốc của thuật ngữ "Arctic" (cực Bắc), ám chỉ khu vực gần cực nơi gấu nâu từng sinh sống. Tên gọi "gấu nâu" bắt nguồn từ màu lông phổ biến của loài, thường là nâu sẫm, nhưng thực tế màu sắc có thể thay đổi từ vàng nhạt đến đen tuyền, tùy theo chủng loại và khu vực địa lý. Trong tiếng Anh, loài này được gọi là "brown bear", phản ánh đặc điểm hình thái nổi bật. Tại châu Âu, gấu nâu từng được biết đến với nhiều tên địa phương như "bà già rừng" (in German: Bär) hay "gấu vua" (ở Slavic). Tên gọi "gấu xám" xuất hiện do màu lông xám nhạt ở một số cá thể, đặc biệt ở vùng Alaska và Canada, nơi chúng thường có lớp lông xám hoặc bạc. Việc đặt tên cho loài này qua nhiều ngôn ngữ và nền văn hóa phản ánh sự hiện diện lâu dài và sâu sắc của gấu nâu trong đời sống con người, từ thời cổ đại đến nay.

Gấu nâu là loài động vật có vú lớn, thuộc họ Gấu (Ursidae), với kích thước cơ thể vượt trội so với phần lớn loài thú ăn thịt khác. Chiều dài cơ thể dao động từ 1,5 đến 2,5 mét, chiều cao tại vai khoảng 1,2 đến 1,6 mét, và trọng lượng có thể lên tới 300–700 kg, thậm chí hơn 800 kg đối với gấu đực lớn nhất ở Alaska. Gấu cái nhỏ hơn đáng kể, thường nặng từ 150–300 kg. Đầu gấu to, tròn, mõm dài và nhọn, đôi mắt nhỏ nhưng sắc bén, tai nhỏ, di chuyển linh hoạt. Mắt gấu nâu có khả năng nhìn tốt cả ban ngày và ban đêm, dù thị lực không bằng mèo hay chim, nhưng cảm giác khứu giác cực kỳ nhạy – mạnh hơn gấp 7 lần so với chó. Lông của gấu nâu dày, đa dạng về màu sắc: từ nâu đỏ, nâu sẫm, xám đến đen hoàn toàn, thậm chí có cá thể lông trắng (gọi là gấu nâu trắng hay "gấu tuyết" ở một số vùng). Lớp lông dưới dày, lông bên ngoài dài và cứng, giúp bảo vệ trước thời tiết khắc nghiệt. Bàn chân rộng, có móng lớn, cong và sắc, dùng để đào đất, cào cây, và di chuyển trên địa hình gồ ghề. Cái đuôi ngắn, chỉ khoảng 10–15 cm, hầu như không có chức năng vận động. Gấu nâu có hàm răng khỏe, răng nanh dài, răng cửa rộng, phù hợp với chế độ ăn đa dạng gồm thực vật, động vật và chất hữu cơ phân hủy. Khả năng vận động của gấu nâu rất ấn tượng: chạy nhanh đến 56 km/h trong thời gian ngắn, leo cây (đặc biệt là con non), và bơi giỏi, có thể bơi hàng chục km qua biển.

Gấu nâu là loài động vật ăn tạp bậc cao, có hệ thống sinh lý phức tạp và thích nghi tuyệt vời với điều kiện môi trường khắc nghiệt. Hệ tiêu hóa của chúng tương đối đơn giản so với các loài ăn thịt chuyên biệt, nhưng hiệu quả trong việc xử lý thức ăn đa dạng. Dạ dày có cấu trúc dạng túi, với khả năng tiết acid mạnh để tiêu hóa protein và chất béo. Ruột dài, giúp hấp thu tối đa dinh dưỡng từ thực vật. Hệ thần kinh phát triển cao, với não bộ lớn, đặc biệt là vùng vỏ não trước – liên quan đến trí nhớ, kiểm soát hành vi và ra quyết định. Điều này giải thích vì sao gấu nâu có trí thông minh vượt trội trong việc tìm kiếm thức ăn, tránh nguy hiểm và tương tác xã hội hạn chế. Gấu nâu có khả năng ngủ đông (hibernation) – một quá trình sinh lý đặc trưng, trong đó thân nhiệt giảm nhẹ, nhịp tim giảm từ 40–50 lần/phút xuống còn 8–10 lần/phút, và hô hấp chậm lại. Trong thời gian ngủ đông, gấu không ăn, uống, đi vệ sinh; thay vào đó, cơ thể sử dụng mỡ tích trữ để duy trì hoạt động sống. Cơ thể gấu nâu có khả năng tái tạo chất đạm từ các sản phẩm bài tiết – một hiện tượng hiếm gặp trong động vật có vú, giúp duy trì cơ bắp và chức năng nội tạng. Hệ miễn dịch mạnh mẽ, kháng lại nhiều bệnh truyền nhiễm nhờ sự đa dạng di truyền cao. Di truyền học cho thấy gấu nâu có 74 nhiễm sắc thể, và các nghiên cứu gen cho thấy loài này có mối quan hệ gần gũi với gấu Bắc Cực (Ursus maritimus), dù đã phân nhánh cách đây khoảng 500.000 năm. Gấu nâu cũng có tuổi thọ cao: 25–30 năm trong tự nhiên, và có thể lên đến 40 năm trong môi trường nuôi nhốt. Một yếu tố sinh học đặc biệt là khả năng điều chỉnh cân nặng theo mùa: tăng 50–100% trọng lượng trước khi ngủ đông, nhờ ăn nhiều thức ăn giàu calo.

Gấu nâu từng có phạm vi phân bố rộng khắp bán cầu Bắc, trải dài từ Tây Âu qua Trung Âu, Đông Âu, Á, và Bắc Mỹ. Hiện nay, quần thể còn tồn tại chủ yếu tại các khu vực còn nguyên vẹn về hệ sinh thái, đặc biệt là vùng núi và rừng nguyên sinh. Ở châu Âu, gấu nâu còn sót lại tại các nước như Nga (đặc biệt là Siberia), Romania, Bulgaria, Ba Lan, Slovakia, Slovenia, và Phần Lan. Ở Trung Đông, quần thể nhỏ còn tồn tại tại Azerbaijan và Iran. Ở châu Á, gấu nâu phân bố tại Nga (vùng Viễn Đông), Trung Quốc (Tây Tạng, Thanh Hải, Cam Túc), Mông Cổ, và một số khu vực ở Ấn Độ (Ladakh). Tại Bắc Mỹ, gấu nâu có mặt tại Hoa Kỳ (Alaska, Montana, Idaho, Wyoming, Washington), Canada (từ Yukon đến Quebec), và một phần phía tây của Mexico (chỉ còn vài cá thể). Quần thể lớn nhất hiện nay nằm ở Alaska, nơi có khoảng 30.000–40.000 cá thể. Ngoài ra, gấu nâu còn sinh sống tại một số đảo nhỏ như Kodiak (Alaska), nơi có loài đặc hữu Ursus arctos middendorffi, lớn nhất thế giới. Sự phân bố hiện tại bị thu hẹp nghiêm trọng do mất môi trường sống, săn bắn trái phép, và xung đột với con người. Các quần thể bị cô lập, như ở miền nam châu Âu, có nguy cơ tuyệt chủng cao do thiếu giao phối giữa các nhóm. Tuy nhiên, nhờ các chương trình phục hồi, một số khu vực như vùng Carpathians (Rumania) đang chứng kiến sự phục hồi dần dần của quần thể.

Gấu nâu là loài thích nghi cao với nhiều kiểu môi trường, nhưng thường chọn những khu vực có độ che phủ rừng dày, nguồn thức ăn dồi dào, và địa hình đa dạng. Chúng sống tốt nhất trong các khu rừng lá rộng, rừng hỗn hợp, và rừng lá kim, đặc biệt là những khu vực có nhiều cây gỗ lớn, bụi rậm, và hang động tự nhiên để làm nơi trú ẩn. Khu vực rừng núi, với độ cao từ 500 đến 3.000 mét, là môi trường lý tưởng, vì có nhiều nguồn thức ăn như quả mọng, củ, hạt, và động vật nhỏ. Gấu nâu cũng sinh sống ở vùng thảo nguyên, đồng cỏ ven biển, vùng đất ngập nước, và các khu vực ven sông suối – nơi có nhiều cá, ốc, và động vật giáp xác. Ở vùng cực Bắc, chúng sống gần các bãi biển đá, nơi có thể đánh bắt hải sản như tảo, cá hồi, và sinh vật biển chết. Gấu nâu cần không gian rộng để di chuyển, tìm kiếm thức ăn, và tránh xung đột. Mỗi con đực trưởng thành có phạm vi hoạt động từ 100 đến 1.000 km², tùy theo mật độ thức ăn và dân số. Chúng thường tránh các khu vực có mật độ dân cư cao, đường giao thông, và khu công nghiệp. Một yếu tố quan trọng là sự hiện diện của các hang động hoặc hốc đá tự nhiên – nơi gấu dùng để ngủ đông, sinh sản, và trốn tránh kẻ thù. Gấu nâu cũng ưa thích các khu vực có nhiều dòng suối chảy, vì nước sạch giúp duy trì sức khỏe và hỗ trợ hoạt động kiếm ăn. Tuy nhiên, sự thay đổi khí hậu và biến đổi môi trường đang đe dọa các môi trường sống truyền thống, khiến gấu phải di chuyển xa hơn để tìm thức ăn và nơi ở an toàn.

Gấu nâu là loài động vật đơn độc, sống tách biệt khỏi các cá thể khác trừ khi có mục đích sinh sản hoặc chăm sóc con non. Chúng có tính lãnh thổ rõ rệt, đặc biệt là gấu đực trưởng thành, luôn cảnh báo và sẵn sàng chiến đấu nếu xâm nhập vào vùng lãnh thổ của mình. Tuy nhiên, mức độ cạnh tranh thấp hơn so với các loài ăn thịt khác, do nguồn thức ăn phong phú và khả năng phân bố rộng. Gấu nâu có thói quen di chuyển theo tuyến cố định, thường đi theo các con suối, đường mòn rừng, hoặc dọc theo các sườn núi. Chúng là loài hoạt động chủ yếu vào ban ngày (diurnal), nhưng ở những khu vực có con người nhiều, chúng có xu hướng hoạt động về đêm để tránh tiếp xúc. Hành vi xã hội rất hạn chế: gấu mẹ và con thường gắn bó từ 2–3 năm, sau đó con non rời mẹ để xây dựng lãnh thổ riêng. Gấu đực có thể gặp gỡ gấu cái trong mùa sinh sản, nhưng không có mối quan hệ kéo dài. Gấu nâu thể hiện hành vi thông minh và tinh ranh: chúng biết cách mở khóa hộp đựng thức ăn, đào đất để tìm củ, và nhận biết âm thanh, mùi vị để định vị nguồn thức ăn. Chúng cũng có thể "giả chết" khi bị đe dọa – một kỹ thuật phòng thủ để đánh lừa kẻ săn mồi. Gấu nâu có khả năng học hỏi từ kinh nghiệm, ví dụ như tránh những nơi có bẫy hoặc người, và nhớ vị trí các nguồn thức ăn theo mùa. Mặc dù thường bị hiểu nhầm là hung dữ, gấu nâu thực chất là loài thụ động, chỉ tấn công khi cảm thấy bị đe dọa, bị tổn thương, hoặc bảo vệ con non.

Gấu nâu sinh sản vào mùa xuân, thường từ tháng 4 đến tháng 6, tùy theo khu vực và điều kiện môi trường. Gấu đực tìm kiếm gấu cái trong mùa giao phối, đôi khi xảy ra xung đột giữa các con đực để giành quyền giao phối. Sau khi thụ tinh, trứng có thể trải qua hiện tượng “trễ thụ thai” (delayed implantation): phôi không bám vào niêm mạc tử cung cho đến khi gấu vào trạng thái ngủ đông, thường là từ tháng 9 đến tháng 11. Điều này đảm bảo con non được sinh ra vào mùa đông khi mẹ đang ngủ, trong môi trường an toàn. Thời gian mang thai kéo dài khoảng 180–266 ngày, tùy theo loài và điều kiện. Mỗi lần sinh, gấu mẹ thường đẻ từ 1 đến 4 con, nhưng thường chỉ 2 con là sống sót. Con non lúc mới sinh rất nhỏ, chỉ nặng khoảng 300–500 gram, chưa mở mắt, không có lông đầy đủ, và hoàn toàn phụ thuộc vào mẹ. Chúng bú sữa mẹ trong suốt 3 tháng đầu, sau đó bắt đầu ăn thức ăn bổ sung như thực vật, côn trùng, và thịt. Gấu mẹ chăm sóc con non trong 2–3 năm, dạy chúng kỹ năng sống như tìm thức ăn, tránh nguy hiểm, và xây dựng lãnh thổ. Trong thời gian này, gấu con học cách nhận diện mùi, âm thanh, và hành vi xã hội. Khi trưởng thành, con non rời mẹ để sống độc lập. Tuổi thọ trung bình của gấu nâu trong tự nhiên là 25–30 năm, nhưng một số cá thể sống đến 40 năm. Gấu nâu đạt tuổi trưởng thành từ 4–6 tuổi, và có thể sinh sản từ 5–7 tuổi. Quá trình sinh sản diễn ra đều đặn mỗi 2–3 năm, tùy theo tình trạng dinh dưỡng và môi trường.

Gấu nâu là loài ăn tạp linh hoạt, với chế độ ăn thay đổi theo mùa, khu vực, và nguồn thức ăn sẵn có. Khoảng 70–80% khẩu phần của chúng đến từ thực vật: rễ, củ, quả mọng (việt quất, dâu, mận), hạt, cỏ, nấm, và lá cây. Chúng có thể đào đất tìm củ, cào cây để lấy nhựa, hoặc phá vỡ thân cây để lấy côn trùng. Vào mùa hè và thu, gấu nâu tập trung vào các nguồn thức ăn giàu calo như quả mọng, hạt dẻ, và cá – đặc biệt là cá hồi, vốn là nguồn protein chính ở vùng Alaska và British Columbia. Chúng có thể đứng dưới thác nước hoặc ven sông để bắt cá bằng bàn chân, hoặc dùng móng để đào bùn. Ngoài ra, gấu nâu cũng ăn động vật nhỏ như thỏ, sóc, gà rừng, và các loài thú có vú nhỏ. Chúng là loài săn mồi thụ động, thường tận dụng cơ hội như con mồi bị thương, hoặc ăn xác chết (quá khứ). Gấu nâu cũng có thể ăn các loài giáp xác, ốc, và côn trùng. Trong mùa ngủ đông, chúng không ăn gì, chỉ dựa vào mỡ tích trữ từ mùa trước. Hành vi kiếm ăn rất thông minh: gấu biết theo dõi chu kỳ sinh trưởng của thực vật, di chuyển theo mùa để tìm nguồn thức ăn tối ưu. Chúng có thể nhớ vị trí các vườn cây ăn quả, khu vực cá hồi quay về, và các hang động chứa thức ăn. Gấu nâu cũng có thể ăn đồ bỏ đi của con người – như rác thải, thức ăn thừa – dẫn đến xung đột với con người. Tuy nhiên, việc này không phổ biến ở các khu vực nguyên sinh, nơi gấu vẫn giữ thói quen tự nhiên.

Gấu nâu có giá trị kinh tế và thực tiễn đa chiều, mặc dù phần lớn nằm ở lĩnh vực du lịch sinh thái và bảo tồn. Ở nhiều quốc gia, như Canada, Mỹ, Nga, và Iceland, gấu nâu là một trong những điểm thu hút du khách lớn nhất, góp phần vào ngành du lịch bền vững. Các tour quan sát gấu (bear watching) tại Alaska, Alberta, hoặc vùng Carpathians mang lại doanh thu hàng triệu đô la mỗi năm, tạo việc làm cho cộng đồng địa phương. Gấu nâu cũng là biểu tượng của các chương trình bảo tồn, giúp nâng cao nhận thức về đa dạng sinh học và hệ sinh thái. Về mặt khoa học, gấu nâu là đối tượng nghiên cứu quý giá trong sinh học, sinh thái học, và di truyền học – giúp hiểu rõ hơn về hành vi động vật, thích nghi sinh học, và tác động của biến đổi khí hậu. Trong y học, các nghiên cứu về quá trình ngủ đông của gấu nâu đã mở ra hướng mới trong điều trị loãng xương, rối loạn chuyển hóa, và bệnh tiểu đường. Những đặc điểm sinh lý như tái tạo cơ bắp trong thời gian không vận động có tiềm năng ứng dụng trong y học nhân loại. Về văn hóa, gấu nâu là biểu tượng của sức mạnh, sự tự do, và bản năng hoang dã – được sử dụng trong nghệ thuật, truyền thông, và biểu tượng quốc gia (ví dụ: gấu nâu là biểu tượng của bang California). Tuy nhiên, gấu nâu cũng gây thiệt hại kinh tế khi xâm nhập vào khu vực canh tác, chăn nuôi, hoặc nhà kho, phá hủy cây trồng, giết mổ gia súc. Vì vậy, các chính sách quản lý cần cân bằng giữa lợi ích kinh tế và bảo tồn.

Gấu nâu là loài keystone trong nhiều hệ sinh thái, nghĩa là sự hiện diện của chúng ảnh hưởng lớn đến cấu trúc và chức năng của môi trường. Chúng góp phần phân tán hạt giống qua phân, thúc đẩy sự phát triển thực vật, và điều chỉnh quần thể động vật ăn thịt nhỏ. Khi gấu nâu ăn cá hồi, chúng mang chất dinh dưỡng từ biển vào rừng, làm phong phú đất đai. Việc bảo tồn gấu nâu đòi hỏi các biện pháp toàn diện. Các chương trình bảo tồn chủ yếu tập trung vào: bảo vệ khu vực sống nguyên sinh, thiết lập hành lang sinh thái nối các quần thể bị cô lập, giám sát dân số bằng camera bẫy và theo dõi GPS, và giảm xung đột với con người. Tổ chức IUCN xếp gấu nâu vào nhóm "Ổn định" (Least Concern), nhưng nhiều quần thể địa phương bị đe dọa nghiêm trọng. Ở châu Âu, gấu nâu được liệt vào danh sách bảo tồn cấp cao (CITES Appendix II). Các sáng kiến như "Hành lang Gấu Nâu" ở Balkan hay "Khu bảo tồn Gấu Nâu Alaska" nhằm kết nối các khu vực sống. Giáo dục cộng đồng, xây dựng rào chắn chống gấu, và sử dụng thiết bị phát tín hiệu âm thanh là giải pháp thực tiễn. Công nghệ hiện đại như AI phân tích hình ảnh, drone theo dõi, và mô hình dự đoán hành vi gấu đang được ứng dụng. Thành công điển hình là sự phục hồi quần thể gấu nâu tại vùng Carpathians (Rumania), nơi số lượng tăng từ 200 lên hơn 1.000 cá thể trong 30 năm. Tuy nhiên, áp lực từ phát triển đô thị, khai thác gỗ, và biến đổi khí hậu vẫn là thách thức lớn.

Mối quan hệ giữa gấu nâu và con người thường là căng thẳng do xung đột về không gian sống. Khi rừng bị chặt, đất nông nghiệp mở rộng, hoặc đường giao thông xuyên qua khu vực sống, gấu nâu buộc phải di chuyển vào khu dân cư để tìm thức ăn. Điều này dẫn đến nguy cơ tấn công con người, dù rất hiếm – chỉ khoảng 1–2 vụ/năm trên toàn thế giới. Gấu tấn công chủ yếu khi cảm thấy bị đe dọa, bị tổn thương, hoặc bảo vệ con non. Tuy nhiên, hành vi "xử lý" gấu (như dùng vũ lực, bắn hạ) thường làm trầm trọng thêm vấn đề. Ngược lại, con người cũng gây hại cho gấu: săn bắn trái phép, làm mất môi trường sống, và ô nhiễm nguồn nước. Xung đột cũng xảy ra khi gấu phá hoại vườn tược, nhà kho, hoặc giết mổ gia súc. Một số trường hợp gấu bị "tiêu diệt" vì gây thiệt hại kinh tế, dù không phải là mối đe dọa thực sự. Giải pháp bền vững bao gồm: giáo dục người dân về cách ứng phó khi gặp gấu (không chạy, không nhìn trực tiếp vào mắt, nói chuyện lớn), sử dụng hộp đựng thức ăn an toàn, và hệ thống cảnh báo sớm. Các chính sách pháp lý cần khuyến khích bảo tồn thay vì trừng phạt. Ngoài ra, truyền thông cần minh bạch, tránh lan truyền sợ hãi vô căn cứ. Tương lai của gấu nâu phụ thuộc vào khả năng con người sống chung hòa bình với loài này.

Gấu nâu đã xuất hiện trong văn hóa, tôn giáo, và truyền thuyết của nhiều dân tộc từ thời cổ đại. Ở châu Âu, gấu nâu là biểu tượng của sức mạnh, sự thông minh, và bản năng nguyên thủy – thường xuất hiện trong thần thoại Celtic, Hy Lạp, và La Mã. Người Viking coi gấu là linh vật bảo hộ, liên hệ với chiến binh dũng cảm. Ở châu Á, gấu nâu được tôn sùng trong văn hóa dân gian Mông Cổ và Tày, nơi nó được xem là linh vật thiêng liêng, có khả năng bảo vệ đất đai. Ở Mỹ, các bộ tộc da đỏ như Ojibwe, Salish, và Tlingit xem gấu nâu là tổ tiên, có linh hồn và được thờ cúng. Nhiều lễ hội truyền thống liên quan đến gấu, như lễ "gặp gấu" (Bear Festival) ở vùng Komi (Nga). Gấu nâu cũng xuất hiện trong nghệ thuật, văn học, và điện ảnh: từ bức tranh hang động đến phim The Revenant hay truyện Winnie the Pooh. Trong triết học, gấu nâu đại diện cho sự tự do, hoang dã, và sự sống nguyên sơ – một hình ảnh phản chiếu khát vọng thoát khỏi xã hội hiện đại. Ngày nay, gấu nâu là biểu tượng của phong trào bảo vệ thiên nhiên, được sử dụng trong các chiến dịch môi trường toàn cầu. Tuy nhiên, trong một số nền văn hóa, gấu nâu cũng bị hiểu nhầm là hung dữ, dẫn đến việc săn bắn hoặc miêu tả sai lệch.

Săn bắt gấu nâu đã từng là hoạt động phổ biến trong lịch sử, đặc biệt ở châu Âu và Bắc Mỹ, nhằm lấy da, thịt, và sừng. Tuy nhiên, hiện nay, săn bắn gấu nâu bị kiểm soát nghiêm ngặt ở hầu hết các quốc gia. Ở Canada, Mỹ, và Nga, việc săn bắn được cấp phép theo mùa, giới hạn số lượng, và chỉ cho phép các khu vực cụ thể. Săn bắn thường nhằm mục đích kiểm soát dân số, giảm xung đột, hoặc thu thập tài nguyên (da, xương). Tuy nhiên, nhiều tổ chức bảo tồn cho rằng săn bắn không hiệu quả và gây tổn hại đạo đức. Săn bắn "thưởng" (trophy hunting) – nơi người săn trả tiền lớn để bắt gấu lớn, đẹp – bị chỉ trích gay gắt vì gây đau đớn cho động vật và làm giảm giá trị bảo tồn. Ở châu Âu, săn bắn gấu nâu bị cấm tại hầu hết các nước, ngoại trừ một số nơi như Romania, nơi có quy định đặc biệt. Tại các khu vực bảo tồn, việc săn bắn hoàn toàn bị cấm. Luật pháp quốc tế, như CITES, yêu cầu kiểm soát xuất khẩu da, xương, và các bộ phận khác của gấu nâu. Việc săn bắn bất hợp pháp vẫn xảy ra, nhưng đang giảm nhờ giám sát và công nghệ.

Gấu nâu có thể sống mà không cần đi vệ sinh trong suốt 4–5 tháng ngủ đông – cơ thể tự tái chế chất thải. Chúng có thể ngửi thấy mùi thức ăn cách xa 9 km. Gấu nâu không phải là loài "điên" hay "giống như người" như nhiều người nghĩ – chúng là loài thông minh, có trí nhớ tốt và khả năng học hỏi. Một số cá thể gấu nâu ở Alaska có thể sống gần 40 năm. Gấu nâu có thể leo cây, dù lớn – đặc biệt là con non. Chúng có thể bơi hàng chục km qua biển. Gấu nâu có thể "ngủ" theo mùa, nhưng không phải là ngủ thật sự – cơ thể vẫn hoạt động. Có gấu nâu lông trắng ở Alaska, gọi là gấu tuyết, do đột biến gen. Gấu nâu không ăn thịt khi không cần thiết – chúng là loài ăn tạp, không phải ăn thịt chuyên biệt. Chúng có thể sống trong môi trường cực kỳ lạnh, với nhiệt độ -40°C.